Samfélag fyrir alla
Bætt geðheilbrigðisþjónusta, betra samfélag.
Samfélag fyrir alla. Bætt geðheilbrigðisþjónusta, betra samfélag.
Grein eftir Erlu Alfreðsdóttur sem birtist í Skarpi.
Maðurinn er í eðli sínu iðjuvera. Iðja felur í sér allt það sem við tökum okkur fyrir hendur í lífinu. Rannsóknir sýna að sterk tengsl eru á milli iðju og heilsu. Þegar manneskja veikist eða slasast raskast daglegt líf hennar og þ.a.l. iðjan. Þá þarf að hugsa hlutina upp á nýtt og finna nýjar leiðir til þess að geta stundað þá iðju sem hefur gildi og þýðingu fyrir mann. Þannig er hægt að öðlast aftur heilbrigt, innihaldsríkt líf þrátt fyrir breyttar aðstæður, jafnvel þó sjúkdómur eða fötlun sé til staðar.Geðrænir sjúkdómar stafa af líffræði-, þroska- og sálfræðilegum þáttum. Geðræn vandamál koma vegna þess að truflun verður á samskiptum einstaklings og umhverfis. Truflunin getur stafað af þáttum í fari einstaklings eins og líkamlegs- eða sálræns sjúkleika eða þá að viðkomandi veit ekki hvernig hann á að takast á við hlutina. Hann ræður þá illa við erfiðar kringumstæður, ósanngjarnt félagslegt kerfi, spennu innan fjölskyldu eða samfélags. Iðjuþjálfar sem vinna með einstaklingum með geðraskanir leitast við að aðstoða þá við að finna og þróa sína meðfæddu hæfileika, efla frumkvæði, þátttöku og skapandi framkvæmd, finna nýjar leiðir til þess að nálgast vandamál, fást við streitu, tjá tilfinningar og stuðla að vexti og bata.Undanfarið hafi geðheilbrigðismál verið í brennidepli enda sýna rannsóknir að fjórði hver íbúi landsins veikist af einhvers konar geðröskun á lífsleiðinni. Á hverjum tíma þjást 15-20 % af alvarlegum þunglyndiseinkennum sem getur svo þróast yfir í alvarlegt þunglyndi er ekkert er að gert. Þunglyndi er alvarlegur sjúkdómur og getur verið banvænn en tölur sýna að 15% þeirra sem eru alvarlega þunglyndir fremja sjálfsvíg að lokum. Þetta ætti að segja okkur að þessi mál varða allar fjölskyldur landsins. Það er því í raun afar mikilvægt að hafa jafn greiðan aðgang að geðlæknisþjónustu og annarri læknisþjónustu.Í mars 2006 var haldinn fundur á Húsavík að tilstuðlan Bakhjarls. Þar sátu læknar, hjúkrunarfræðingar, sálfræðingar og aðrir starfsmenn frá Geðdeild FSA, heilbrigðisstofnun þingeyinga og Félags og skólaþjónustu þingeyinga. Fundarefnið var geðheilbrigðisþjónusta í Þingeyjarsýslum. Þann 14.febrúar 2007 verður fundur á Húsavík með Landlækni og fulltrúum þessarar sömu stofnana. Markmiðið er að fá geðlækni til starfa á Húsavík og efla samstarf þessara stofnana í þjónustu við geðsjúka og aðstandendur þeirra á svæðinu. Einstaklingar með geðraskanir hafa löngum mætt skilningsleysi, fordómum og forræðishyggju. Þessi viðhorf eru sem betur fer á undanhaldi og ekki þarf að koma á óvart að þeim viðhorfum er sá stóri hópur sem býr eða bjó við geðraskanir, sjálfur að snúa við með virkri starfsemi víða um heim. Þessi starfsemi leggur áherslu á möguleika fólks með geðraskanir til að vera áhrifavaldar í eigin lífi, þ.m.t. þeim úrræðum og tækifærum sem umhverfið hefur upp á að bjóða. Rík áhersla er lögð á að vera samþykktur sem virkur þátttakandi í samfélaginu og að finna leiðir sem virka til að ná bata. Almennt tel ég viðhorf fólks vera að breytast og mikið hefur dregið úr fordómum fyrir geðsjúkdómum. Þar kemur klárlega til aukin og opnari umræða, fólk er upplýstara um geðsjúkdóma í dag en áður og við vitum vonandi meira um það, hvaða leiðir eru líklegar til að skila árangri í bataferli fólks. Reynslan hefur líka sýnt fram á gagnsemi jafningjastuðnings en með tilkomu Sjálfshjálparhópa notenda og aðstandenda og Setursins hér á Húsavík gefast aukin tækifæri fyrir slíkan stuðning. Jafningjastuðningur er grunnur hinnar raunverulegu þekkingar á málefnum einstaklinga með geðraskanir og þann gagnagrunn þurfum við að vera dugleg við að nýta í geðheilbrigðisþjónustu til að auka gagnsemi hennar. Á forsendum notenda geðheilbrigðisþjónustu er hægt að veita þá þjónustu sem er að nýtast þeim best og varanlegast. Stærsti kostur jafningjastuðningsins er þó sá að hann virðist geta leyst geðheilbrigðisþjónustuna af hólmi í mörgum tilfellum og stuðlað að fækkun innlagna á geðdeildir.Dæmi um leiðir sem stuðla að bata, auknu geðheilbrigði eru aukin tækifæri sem efla þátttöku og virkni einstaklinga í samfélaginu, draga úr fordómum með aukinni fræðslu og opinni umræðu, koma í veg fyrir félagslega einangrun. Útilokun tækifæra til að vera virkur í samfélaginu gerir fólk með geðraskanir enn veikara. Við vitum að öllum er mikilvægt að finna að þeir hafi val, framtíðarsýn, eiga drauma og einhver markmið til að stefna að í lífinu. Það er gulrótin sem drífur okkur öll áfram.Setrið (í senn athvarf og iðja fyrir fólk með geðraskanir) er tilraunaverkefni til fimmtán mánaða og hóf starfsemi sína hér á haustdögum. Setrið hefur fengið einstaklega jákvæðar viðtökur frá fólki hér í samfélaginu og margir hafa styrkt starfsemina með ýmsu móti. Þetta endurspeglar vitund fólks um samfélagslega ábyrgð á andlegri líðan og heilsu hvers annars. Það er ekki síður mikilvægt að fólk er duglegt að sækja staðinn sem er auðvitað grundvöllurinn til að árangur náist að betra geðheilbrigði og vinna gegn fordómum. Þetta samanlagt er mikil hvatning fyrir okkur öll sem þar störfum til að leggja okkar að mörkum við að skapa öflugra og fjölskylduvænna velferðarsamfélag. Betra samfélag fyrir alla.
Erla Alfreðsdóttir,iðjuþjálfi á Fjölskylduþjónustu þingeyinga.
